Archiwa immunocytochemia - PHILARA Medical Clinic https://philara.pl/tag/immunocytochemia/ Prywatna Klinika Endokrynologii Ginekologicznej i Psychiatrii i Psychoterapii Dziecięcej w Poznaniu Sun, 28 Dec 2025 12:18:35 +0000 pl-PL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 https://philara.pl/wp-content/uploads/2025/06/cropped-Philara-1-1-32x32.png Archiwa immunocytochemia - PHILARA Medical Clinic https://philara.pl/tag/immunocytochemia/ 32 32 Nowoczesny biomarker w diagnostyce zmian przedrakowych szyjki macicy https://philara.pl/nowoczesny-biomarker-w-diagnostyce-zmian-przedrakowych-szyjki-macicy/ Tue, 30 Dec 2025 12:08:54 +0000 https://philara.pl/?p=2357 p16/Ki-67 (dual stain) to nowoczesny biomarker, który pozwala precyzyjnie odróżnić przejściowe infekcje HPV od zmian przedrakowych szyjki macicy. Sprawdź, kiedy warto wykonać badanie, jak interpretować wyniki i dlaczego test odgrywa kluczową rolę w nowoczesnym screeningu onkologicznym.

Artykuł Nowoczesny biomarker w diagnostyce zmian przedrakowych szyjki macicy pochodzi z serwisu PHILARA Medical Clinic.

]]>

Biomarker p16/Ki-67 (tzw. dual stain, DS) to jedno z najważniejszych narzędzi we współczesnej diagnostyce cytologicznej i histopatologicznej zmian śródnabłonkowych szyjki macicy. Jego głównym zadaniem jest odróżnienie przejściowych, łagodnych infekcji HPV od zmian o wysokim ryzyku progresji, zwłaszcza HSIL (CIN2/3).

Dualne barwienie jest rekomendowane m.in. przez ASCCP, ESGO, EFC, a jego rola rośnie szczególnie w tzw. triage kobiet z:

  • dodatnim wynikiem HPV hr,
  • niejednoznaczną cytologią (ASC-US, LSIL),
  • wątpliwymi zmianami w kolposkopii.

W praktyce p16/Ki-67 umożliwia precyzyjne określenie, które pacjentki wymagają pilnej kolposkopii lub biopsji, a które mogą być spokojnie obserwowane.

Podstawy biologiczne barwień p16 i Ki-67

p16 – marker deregulacji cyklu komórkowego

p16^INK4a^ jest białkiem, które fizjologicznie hamuje przejście komórek z fazy G1 do S.

W zakażeniu HPV wysokiego ryzyka dochodzi do nadekspresji onkoproteiny E7, która wiąże i inaktywuje białko Rb. W odpowiedzi komórka patologicznie zwiększa poziom p16 — co jest uważane za znak „transformacji” komórkowej zależnej od HPV.

Wniosek:

Nadmierna ekspresja p16 oznacza, że wirus HPV wpływa na cykl komórkowy w sposób charakterystyczny dla zmian przedrakowych.

Ki-67 – marker proliferacji

Ki-67 jest białkiem wyrażanym jedynie w fazach aktywnego cyklu komórkowego (G1, S, G2, M). Jego obecność oznacza intensywną proliferację.

Dlaczego jednoczesna obecność p16 i Ki-67 jest kluczowa?

W prawidłowych komórkach białka p16 i Ki-67 nie współekspresjonują się – to biologicznie niemożliwe, ponieważ p16 hamuje proliferację, a Ki-67 oznacza aktywny cykl komórkowy.

Jednoczesna ekspresja p16 i Ki-67 w tej samej komórce = deregulacja cyklu komórkowego → cecha transformacji HPV-zależnej.

Dlatego biomarker p16/Ki-67 jest tak specyficzny dla CIN2+.

Jak działa test p16/Ki-67? – Metoda dual stain

Test polega na jednoczesnym immunocytochemicznym barwieniu:

  • p16 (barwienie brązowe),
  • Ki-67 (barwienie czerwone).

Wynik uznaje się za pozytywny, jeśli w tej samej komórce widoczna jest jednoczesna ekspresja obu markerów.

Co ocenia laboratorium?

  • obecność komórek „dual positive”,
  • ich liczbę, rozkład i morfologię,
  • charakter zmian pod kątem podejrzenia HSIL.

Test można wykonywać głównie na materiale cytologii płynnej (LBC), co czyni go idealnym uzupełnieniem nowoczesnego screeningu.

Wskazania kliniczne do wykonania p16/Ki-67

  1. Triage kobiet z dodatnim HPV hr

Szczególnie u kobiet powyżej 30. r.ż. – DS pozwala określić, czy infekcja HPV jest przejściowa, czy wiąże się z realnym ryzykiem progresji.

  1. Triage nieprawidłowej cytologii:
  • ASC-US
  • LSIL
  • ASC-H w niektórych sytuacjach
  • NILM + HPV dodatni

Dual stain sprawdza się lepiej niż sama cytologia w przewidywaniu CIN2+.

  1. Po niejednoznacznej kolposkopii

Jeśli kolposkopia jest mało typowa (np. strefa transformacji typu 3), wynik p16/Ki-67 pomaga podjąć decyzję o konieczności biopsji.

  1. Monitorowanie pacjentek po leczeniu CIN2/3

Po zabiegach ekscyzyjnych test pomaga wykrywać nawroty.

Skuteczność kliniczna testu p16/Ki-67 – co mówią badania?

1. Wysoka czułość i specyficzność

Dual staining cechuje się:

  • czułością dla CIN2+ na poziomie 85–95%,
  • wyższą specyficznością niż cytologia w grupie HPV-dodatniej,
  • dużą powtarzalnością i małą zależnością od subiektywnej oceny.

2. Lepszy niż cytologia + HPV w triage

U kobiet z dodatnim HPV test:

  • znacznie zmniejsza liczbę kolposkopii,
  • jednocześnie nie obniża wykrywalności CIN2+,
  • lepiej identyfikuje osoby z realnym ryzykiem progresji.

3. Przewaga nad samą cytologią w ocenie ASC-US/LSIL

W badaniach porównawczych:

  • DS wykrywa ponad 2× więcej istotnych zmian niż cytologia,
  • redukuje ponad 50% niepotrzebnych kolposkopii.

Interpretacja wyników p16/Ki-67

Wynik pozytywny

Oznacza obecność komórek z jednoczesną ekspresją p16 i Ki-67.
Interpretacja kliniczna:

  • wysokie prawdopodobieństwo CIN2+,
  • wskazanie do kolposkopii i ewentualnej biopsji celowanej,
  • w niektórych algorytmach — wskazanie do natychmiastowego leczenia ekscyzyjnego.

Wynik negatywny

Brak komórek „dual positive”.

Interpretacja:

  • niskie ryzyko zmian HSIL,
  • możliwy powrót do rutynowego screeningu,
  • w modelu HPV-first — kontrola po 12 miesiącach.

Wynik niejednoznaczny

Rzadki – zwykle dotyczy bardzo ubogiego materiału; wymaga powtórzenia badania.

Zastosowania histopatologiczne p16

W ocenie histopatologicznej p16 jest stosowane również jako marker:

  • CIN2/3 (barwienie blokowe, „block positivity”),
  • różnicowania zmian łagodnych od HSIL,
  • oceny marginesów po LEEP/konizacji,
  • diagnostyki raka szyjki macicy i zmian gruczołowych (AIS).

W histologii p16 dodatnie barwienie blokowe jest uważane za cechę transformacji HPV-zależnej.

Zalety testu p16/Ki-67

  1. Wysoka precyzja diagnostyczna

Dual staining jest bardziej wiarygodny niż cytologia i lepiej identyfikuje zmiany HSIL.

  1. Możliwość wykonania z cytologii płynnej

Nie wymaga ponownego pobrania materiału — idealne narzędzie w połączeniu z LBC.

  1. Redukcja niepotrzebnych kolposkopii

Szczególnie u kobiet HPV-dodatnich, co obniża koszty i niepokój pacjentek.

  1. Łatwość interpretacji

Wynik jest jednoznaczny – widzimy, czy występują komórki „dual positive”.

  1. Obiektywizacja diagnostyki

Zmniejszenie różnic między oceniającymi (patologami).

Ograniczenia testu p16/Ki-67

Mimo wielu zalet biomarker nie jest idealny:

  • nie zastępuje kolposkopii i biopsji w przypadku silnego podejrzenia klinicznego,
  • nie określa stopnia CIN (tylko ryzyko),
  • wymaga dostępności immunocytochemii dobrej jakości,
  • koszt jest wyższy niż w przypadku cytologii klasycznej.

p16/Ki-67 a nowoczesne strategie przesiewu („HPV-first”)

Światowe wytyczne (WHO, ASCCP, ACS, europejskie zalecenia) przesuwają przesiew raka szyjki macicy w kierunku modelu:

  1. test HPV hr jako badanie podstawowe,
  2. p16/Ki-67 jako test triage,
  3. kolposkopia tylko u kobiet z wysokim ryzykiem.

Takie podejście:

  • zwiększa wykrywalność HSIL,
  • zmniejsza obciążenie systemu opieki zdrowotnej,
  • redukuje liczbę niepotrzebnych zabiegów ekscyzyjnych u młodych kobiet.

Dual stain jest w tym schemacie jednym z najważniejszych narzędzi.

Autor tekstu

dr hab. n. med. Radosław Słopień

Specjalista ginekologii i położnictwa, specjalista endokrynologii

Artykuł Nowoczesny biomarker w diagnostyce zmian przedrakowych szyjki macicy pochodzi z serwisu PHILARA Medical Clinic.

]]>