Płynna cytologia (LBC) – nowoczesna metoda przesiewu raka szyjki macicy

admin — Tue, 20 Jan 2026 14:12:16 +0000

Płynna cytologia, określana jako LBC – Liquid-Based Cytology, jest nowoczesną, udoskonaloną wersją klasycznej cytologii konwencjonalnej. Stanowi dziś jedną z najważniejszych metod wczesnego wykrywania zmian przedrakowych oraz raka szyjki macicy.

W odróżnieniu od tradycyjnego rozmazu cytologicznego — gdzie pobrany materiał rozprowadza się bezpośrednio na szkiełku — w cytologii płynnej komórki są od razu zanurzane w specjalnym podłożu płynnym. Pozwala to na ich lepsze zakonserwowanie, oczyszczenie i bardziej precyzyjną ocenę.

LBC jest stosowana globalnie i rekomendowana przez wiele towarzystw naukowych, m.in. ASCCP, ACOG, EFC, gdyż znacząco poprawia jakość diagnostyczną przesiewu.

Na czym polega badanie LBC?

1. Pobranie materiału

Lekarz lub położna pobiera materiał z tarczy części pochwowej szyjki macicy przy pomocy jednorazowej szczoteczki. Natychmiast po pobraniu szczoteczka trafia do pojemnika z płynem konserwującym.

Tym różni się LBC od cytologii klasycznej:

w cytologii tradycyjnej komórki są rozsmarowywane na szkiełku,
w LBC cała szczoteczka trafia do płynu, który chroni komórki przed uszkodzeniem i wysychaniem.

2. Obróbka w laboratorium

Pobrany materiał podlega:

filtracji i oczyszczaniu (usunięcie śluzu, krwi, bakterii),
separacji komórek,
przygotowaniu cienkiego, równomiernego rozmazu na szkiełku.

Efektem jest jednorodna warstwa komórek, znacznie łatwiejsza do oceny.

3. Ocena cytologiczna

Patomorfolog ocenia:

obecność atypii komórkowych,
cechy infekcji HPV,
zmiany śródnabłonkowe (LSIL, HSIL),
inne nieprawidłowości (np. ASC-US, ASC-H).

Badanie LBC można wykonywać również metodą computer-assisted screening, czyli z pomocą algorytmów wspierających analizę obrazu mikroskopowego.

Dlaczego płynna cytologia jest lepsza? – Kluczowe korzyści (kliniczne i logistyczne)

1. Wyższa jakość pobranego materiału

W LBC eliminuje się problem „złego rozmazu” — niejednorodnego, zaschniętego lub przykrytego śluzem. Komórki są zabezpieczone od razu, co znacząco zmniejsza liczbę wyników:

niediagnostycznych,
fałszywie ujemnych,
oraz wyników wymagających powtórzenia badania.

Szacuje się, że liczba nieczytelnych rozmazów jest 2–4 razy mniejsza niż w cytologii klasycznej.

2. Możliwość wykonania badań dodatkowych z tego samego materiału

To jedna z największych zalet LBC.

Z jednego pobrania można wykonać:

test HPV DNA (w tym genotypowanie 16/18),
testy molekularne (mRNA E6/E7),
ocenę infekcji (np. Chlamydia, Mycoplasma),
markery kierujące do kolposkopii (np. P16/Ki67).

Dzięki temu pacjentka nie musi zgłaszać się na kolejne pobranie.

3. Równomierny, cienki rozmaz

Pozwala to na:

znacznie dokładniejszą ocenę morfologii komórek,
mniejszą liczbę artefaktów,
większą powtarzalność wyników.

4. Większa czułość w wykrywaniu zmian przedrakowych

Dane naukowe wskazują, że LBC wykazuje:

wyższą czułość dla HSIL,
większą reproducowalność i mniejszą zależność od osoby oceniającej.

W krajach, gdzie wdrożono LBC na szeroką skalę (np. Wielka Brytania, Holandia), skuteczność przesiewu wyraźnie wzrosła.

Wyniki cytologii płynnej – system Bethesda

Ocena odbywa się według systemu Bethesda, identycznego jak w cytologii konwencjonalnej:

NILM (brak zmian śródnabłonkowych lub złośliwych),
ASC-US, ASC-H,
LSIL (zmiany małego stopnia),
HSIL (zmiany wysokiego stopnia),
AGC (atypowe komórki gruczołowe),
AIS / rak gruczołowy / rak płaskonabłonkowy.

LBC ułatwia rozpoznawanie kategorii pośrednich (ASC-US, LSIL) dzięki lepszej czytelności komórek.

Znaczenie LBC w kontekście testów HPV

Obecnie na świecie przesiew raka szyjki macicy zmierza w stronę modelu „HPV-first”, w którym test HPV DNA stanowi badanie podstawowe. Cytologia (najlepiej płynna) pełni rolę triage, czyli oceny ryzyka u kobiet z dodatnim wynikiem HPV.

Ten model jest rekomendowany przez:

WHO (od 2021),
American Cancer Society (ACS),
European Guidelines for Quality Assurance.

W takim schemacie płynna cytologia staje się optymalnym narzędziem, bo:

z jednego pobrania można wykonać zarówno HPV, jak i cytologię,
zmniejsza się liczba wizyt i czas do diagnozy.

Etapy wykonania cytologii płynnej – co warto wiedzieć jako pacjentka

Przygotowanie:

najlepiej pobrać materiał między 10. a 20. dniem cyklu,
24–48 h przed badaniem unikać współżycia, globulek, irygacji,
badania nie wykonuje się podczas miesiączki.

Podczas wizyty:

Badanie trwa 2–3 minuty.
Dyskomfort jest minimalny.
Cała szczoteczka z materiałem trafia do płynnego podłoża.

Po badaniu:

brak ograniczeń w aktywności,
wynik zwykle po 5–14 dniach,
w razie nieprawidłowości pacjentka kierowana jest na test HPV, kolposkopię lub biopsję celowaną.

Dlaczego LBC zwiększa bezpieczeństwo pacjentek?

Rak szyjki macicy rozwija się powoli — zwykle przez 5–15 lat — a cytologia płynna pomaga wykrywać zmiany bardzo wcześnie, często zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.

Najważniejsze zalety z punktu widzenia bezpieczeństwa:

redukcja wyników fałszywie ujemnych,
lepsza detekcja zmian przedrakowych HSIL,
mniejsza liczba badań niediagnostycznych,
możliwość dodatkowych testów z tego samego materiału,
brak konieczności powtórnego pobrania.

Dla wielu klinik płynna cytologia stanowi dziś standard premium, zwiększający jakość opieki ginekologicznej.

Ograniczenia cytologii płynnej

Mimo wielu zalet, LBC — podobnie jak każda metoda przesiewowa — ma swoje ograniczenia:

nie wykrywa wszystkich zmian związanych z HPV,
nie zastępuje kolposkopii ani biopsji, jeśli istnieje podejrzenie kliniczne,
zależy od jakości pobrania i doświadczenia laboratorium,
jest droższa niż cytologia klasyczna (choć bardziej efektywna i rzadziej wymaga powtórzeń).

Ponadto, w praktyce klinicznej nadal zdarzają się rzadkie przypadki raka szyjki macicy mimo prawidłowych cytologii — dlatego kluczowe jest regularne wykonywanie badań i testów HPV.

Porównanie: Cytologia płynna vs. cytologia klasyczna

Cecha	Cytologia klasyczna	Cytologia płynna (LBC)
Jakość materiału	zmienna, podatna na błędy	wysoka i powtarzalna
Artefakty (śluz, krew)	częste	usuwane w procesie filtracji
Liczba wyników niediagnostycznych	wysoka	znacznie mniejsza
Możliwość dodatkowych badań	ograniczona	test HPV, markery, mRNA E6/E7
Czułość dla HSIL	niższa	wyższa
Powtarzalność wyników	mniejsza	większa
Komfort pacjentki	pobranie jednorazowe	z jednego pobrania wiele testów

Podsumowanie

Płynna cytologia jest obecnie jedną z najskuteczniejszych i najbardziej zaawansowanych metod przesiewu raka szyjki macicy. W porównaniu z cytologią klasyczną zapewnia:

wyższą czułość i swoistość,
znacznie lepszą jakość pobranego materiału,
możliwość wykonania licznych dodatkowych testów z jednej próbki,
mniejsze ryzyko konieczności powtórzenia badania,
większą przewidywalność i bezpieczeństwo kliniczne.

LBC stanowi ważny element nowoczesnej profilaktyki ginekologicznej, a w połączeniu z testem HPV tworzy najbardziej efektywny model wczesnego wykrywania zmian przednowotworowych szyjki macicy.

Autor tekstu

dr hab. n. med. Radosław Słopień

Specjalista ginekologii i położnictwa, specjalista endokrynologii

Artykuł Płynna cytologia (LBC) – nowoczesna metoda przesiewu raka szyjki macicy pochodzi z serwisu PHILARA Medical Clinic.

Archiwa LSIL HSIL - PHILARA Medical Clinic