Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest jednym z najczęstszych problemów uroginekologicznych kobiet, szczególnie po porodach, w okresie okołomenopauzalnym oraz po zabiegach w obrębie miednicy mniejszej. Polega na mimowolnym wycieku moczu przy wzroście ciśnienia śródbrzusznego – podczas kichania, kaszlu, biegania, podskoków czy dźwigania.
Kiedy leczenie zachowawcze (ćwiczenia mięśni dna miednicy, fizjoterapia uroginekologiczna, pessary) nie przynosi oczekiwanych efektów, złotym standardem małoinwazyjnej interwencji chirurgicznej są taśmy podcewkowe:
- TVT (Tension-free Vaginal Tape) – podejście retropubiczne,
- TOT (Transobturator Tape) – podejście przez otwór zasłonowy.
Od ponad 20 lat stanowią one fundament leczenia SUI, z wysoką skutecznością, niskim odsetkiem powikłań i bardzo krótką rekonwalescencją.
Patofizjologia wysiłkowego nietrzymania moczu – dlaczego taśmy działają?
SUI wynika z dwóch głównych mechanizmów:
- Niedostatecznego podparcia cewki moczowej i strefy zamykającej (urethral support failure),
- Niewydolności zwieracza cewki moczowej (Intrinsic Sphincter Deficiency – ISD).
W obu przypadkach potrzebne jest mechaniczne wsparcie cewki, które stabilizuje ją podczas wzrostu ciśnienia.
Taśmy TVT/TOT pełnią rolę swoistej „hamaka” pod cewką – reagują dynamicznie: podczas kaszlu czy wysiłku unoszą cewkę, poprawiając jej zamknięcie, a w spoczynku pozostają luźne (tension-free).
Czym są taśmy TVT i TOT?
Oba rodzaje taśm to wąskie pasma z polipropylenu, materiału trwałego, obojętnego i dobrze tolerowanego przez tkanki. Wprowadzane są drogą małoinwazyjną pod środkowy odcinek cewki moczowej.
TVT – Tension-free Vaginal Tape
- droga prowadzenia: retropubiczna (od pochwy ku górze za spojeniem łonowym),
- wprowadzana igłami za kością łonową, wychodzi nad spojeniem.
TOT – Transobturator Tape
- droga prowadzenia: przez otwory zasłonowe, bocznie,
- taśma przebiega bardziej poziomo niż TVT, co zmniejsza ryzyko niektórych powikłań.
Różnice anatomiczne i mechaniczne między TVT a TOT
1. Kierunek przebiegu taśmy
Cecha | TVT | TOT |
|---|---|---|
Kierunek | stromo ku górze, retropubicznie | bocznie, horyzontalnie |
Położenie | bardziej „podtrzymuje” cewkę od góry | bardziej „hamakowe”, stabilizuje środkową część cewki |
Mechanizm działania | silniejszy efekt zamknięcia | łagodniejsze napięcie, mniejsze ryzyko zatrzymania moczu |
2. Nano-Mesh (nowoczesne taśmy)
Nowe generacje taśm są ultralekkie i elastyczne, co zmniejsza ryzyko erozji i dyskomfortu.
Technika operacyjna
1. TVT (retropubiczne)
Zabieg trwa 15–30 minut.
- Krótkie cięcie w pochwie pod cewką.
- Wprowadzenie igieł za spojeniem łonowym.
- Taśma przechodzi w przestrzeni retropubicznej i wychodzi na skórze nad spojeniem.
- Lekarz reguluje napięcie taśmy („tension-free”).
- Usunięcie igieł, założenie opatrunków.
2. TOT (transobturatorowe)
Dwa warianty: outside-in lub inside-out.
- Cięcie w pochwie.
- Wprowadzenie igieł przez otwór zasłonowy (od pachwiny lub od pochwy).
- Taśma biegnie bardziej poziomo niż TVT.
- Regulacja, odcięcie nadmiaru.
W obu metodach stosuje się znieczulenie krótkie dożylne lub przewodowe. Pobyt w klinice zwykle trwa kilka godzin.
Wskazania do TVT i TOT
Wskazania ogólne:
- kliniczne i potwierdzone wysiłkowe nietrzymanie moczu,
- brak skuteczności leczenia zachowawczego,
- prawidłowa funkcja pęcherza i brak istotnej nadreaktywności detrusora,
- stabilizacja lub korekta współistniejących zaburzeń statyki narządu rodnego.
TVT preferowane jest, gdy:
- istnieje podejrzenie ISD (niewydolności zwieracza),
- cewka jest bardzo ruchoma (hypermobility),
- wcześniejsze leczenie TOT było nieskuteczne.
TOT preferowane jest, gdy:
- pacjentka jest młodsza lub aktywna sportowo,
- unika się ryzyka powikłań retropubicznych,
- anatomia miednicy sprzyja przebiegowi przez otwory zasłonowe.
Skuteczność leczenia
Oba typy taśm mają bardzo wysoką skuteczność:
- TVT: 85–95% wyleczenia lub istotnej poprawy,
- TOT: 80–90% skuteczności,
i utrzymują efekt nawet po 10–15 latach.
Badania wskazują, że TVT może nieznacznie przewyższać TOT w przypadkach zaawansowanego SUI oraz ISD, natomiast TOT ma niższe ryzyko powikłań okołozabiegowych.
Powikłania TVT i TOT
1. Powikłania wczesne
- zatrzymanie moczu (częściej przy TVT),
- krwiak w przestrzeni retropubicznej (TVT),
- perforacja pęcherza (TVT, ok. 1–5%),
- ból pachwin (TOT, zwykle ustępuje),
- infekcje układu moczowego.
2. Powikłania późne
- erozja taśmy do pochwy (<1–2%),
- przewlekły ból pachwin (TOT),
- dyspareunia,
- nawroty SUI po latach (ok. 10–20%),
- zbyt duże napięcie taśmy (obturacja).
Nowoczesne, ultralekkie taśmy znacznie obniżyły ryzyko erozji i przewlekłego bólu.
Rekonwalescencja i zalecenia po zabiegu
Pacjentki zwykle wracają do normalnej aktywności w ciągu 24–72 godzin.
Zalecenia po zabiegu:
- unikanie wysiłku fizycznego – 4–6 tygodni,
- wstrzemięźliwość seksualna – ok. 4–6 tygodni,
- unikanie dźwigania >5 kg,
- stosowanie zaleconych antybiotyków lub leków przeciwbólowych.
Większość kobiet odczuwa znaczną poprawę już w pierwszych dniach po zabiegu.
TVT vs TOT – porównanie praktyczne
Cecha | TVT | TOT |
|---|---|---|
Droga | retropubiczna | przez otwór zasłonowy |
Ryzyko zranienia pęcherza | większe | minimalne |
Ryzyko bólu pachwin | niskie | podwyższone |
Ryzyko zatrzymania moczu | wyższe | niższe |
Sytuacje preferowane | ISD, ciężkie SUI | lżejsze SUI, obawy o powikłania retropubiczne |
Poziom uniesienia cewki | większy | umiarkowany |
Skuteczność długoterminowa | 85–95% | 80–90% |
Kontrowersje dotyczące taśm uroginekologicznych
W ostatnich latach pojawiały się dyskusje medialne dotyczące mesh w zabiegach ginekologicznych.
Warto podkreślić:
✔ taśmy TVT/TOT nie są tym samym, co duże siatki do leczenia obniżenia narządów miednicy (POP mesh),
✔ TVT/TOT mają doskonały profil bezpieczeństwa poparty setkami badań,
✔ to jedna z najlepiej przebadanych metod chirurgicznych w medycynie.
W większości krajów taśmy TVT i TOT pozostają pierwszym wyborem leczenia operacyjnego SUI.
Podsumowanie
Taśmy TVT i TOT to nowoczesne, małoinwazyjne i wysoce skuteczne metody leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu. Ich popularność wynika z:
- bardzo wysokiej skuteczności,
- krótkiego czasu zabiegu i rekonwalescencji,
- minimalnego ryzyka powikłań,
- dobrego profilu długoterminowego,
- możliwości indywidualnego dopasowania metody do pacjentki.
TVT bywa preferowane w cięższych przypadkach lub przy niewydolności zwieracza, natomiast TOT ma łagodniejszy profil powikłań i jest idealne dla wielu pacjentek wymagających stabilizacji cewki.
Dzięki tym technikom miliony kobiet odzyskały komfort życia i pełną kontrolę nad pęcherzem.
Autor tekstu
dr hab. n. med. Radosław Słopień
Specjalista ginekologii i położnictwa, specjalista endokrynologii
